كيسانيه از آموزه‌هاى غلات سبأيه « 1 » متأثرند . « 2 » سبأيه به حلول روح الهى در انبيا اعتقاد دارند كه اين روح پس از وفات رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به على بن ابى طالب و سپس به امامان از نسل وى منتقل شد . شيعهء كيسانيه معتقدند كه ائمه چهار نفرند : على بن ابى طالب و سه فرزندش حسن ، حسين و محمد بن حنفيه . اين اعتقاد آنان در ابيات شعر ذيل نمايان است : « بدان كه ائمه از قريش كه ولايت حق را به دست دارند ، چهار فردند جداى از ديگران ، كه على و سه تن از فرزندانش مىباشند . اينان نوه‌هاى پيامبر مىباشند كه امامت آنان بر كسى مخفى نيست . يك فرزندزاده رسول ، فرزند ايمان و نيكى است . نوه ديگر ، همانى است كه كربلا او را از مردم گرفت . و نوه ديگر ، همان است كه ديدگان مردم او را نخواهند ديد تا روزى كه بيايد و رهبرى لشكريان را به دست گيرد ، درحالىكه پرچم‌هاى برافراشته به دنبال او روانند . او غايب گشته و مدتى بين مردم ديده نمىشود ، و جايگاهش كوه رضوى و نزدش آب و عسل است . » « 3 » و « 4 »

--> ( 1 ) . ايشان از شيعيان غالى و ياران عبد اللّه بن سبأ هستند . وى فردى يهودى بوده كه تظاهر به اسلام و پيروى على بن ابى طالب عليه السّلام مىكرده ، درحالىكه به آموزش‌هاى مخالف اسلام مىپرداخته است . اما تعاليم او در بعضى از شهرهاى اسلامى گسترش يافتند و از عوامل قيام ضد عثمان گشتند . سبأيه به حلول بخشى از خداوند در امام اعتقاد داشتند و براى امام سهمى از الوهيت قايل بوده ، و امام را فردى مقدس مىدانستند و اين باور را ترويج مىكردند كه امام سرانجام از محل استقرارش در آسمان رجعت مىكند . براى اطلاع بيش‌تر دربارهء ابن سبأ . ر . ك : علّامه سيد مرتضى عسكرى ، عبد الله بن سبأ . ( مترجم ) ( 2 ) . بغدادى ، الفرق بين الفرق ، ص 31 . ( 3 ) . شهرستانى ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 235 . ( 4 ) . دربارهء نسبت مختار به فرقه كيسانيه ، آيت اللّه خوئى در كتاب معجم رجال الحديث پس از نقل روايتى از رجال كشى به اين مضمون كه « مختار بن محمد بن على بن ابى طالب دعوت كرد و مذهب مختاريه يا كيسانيه را پديد آورد » مىفرمايند : اين قطعا گفته باطلى است ؛ چرا كه محمد بن حنفيه به خود دعوت نكرد تا اين‌كه مختار مردم را به او دعوت كرد . مختار كشته شد و بعد از وى ابن حنفيه زنده بود و كيسانيه بعد از وفات ابن حنفيه پديدار شد و لقب كيسان نيز از باب سخنى است كه امير المؤمنين به وى گفته است : اى كيض ( كيسان ) اى كيض . آيت الله خوئى در اين كتاب ، روايات شيعى را كه در مدح و ذم مختار آمده ذكر مىكند و روايات مدح را محكم و قوى ، و روايات ذم را ضعيف و مرسل دانسته است . ( ر . ك : معجم رجال الحديث ، ج 19 ، ص 102 به بعد ) . ( مترجم )